• door: Els Rentenaar

Heiligen: wie of wat zijn zij eigenlijk?

Wanneer iemand heilig is, betekent dat, dat diegene na zijn of haar dood in de hemel is, vrij van zonden en de gevolgen die daarbij horen. Mensen worden niet zomaar heiligverklaard. Daar gaat een uitgebreid proces aan vooraf. Hun leven moet grondig doorgespit worden, waarbij ‘de kerk’ kijkt naar de deugden van die personen. Daarnaast moet er na hun sterven een wonder gebeurd zijn, als er gevraagd is om hun gebed voor een speciale reden, bijvoorbeeld een genezing. Vaak zie je in hun leven ook, dat God hen hielp op momenten dat het leven of hun taak hun eigen krachten te boven ging. Heiligen zijn mensen geweest die tijdens hun leven wat je noemt het leven doorleefd hebben, en doorgaans zijn ze niet erg prettig aan hun einde gekomen. Ze weten dus uit eigen hand wat lijden inhoudt, zou je kunnen zeggen.

In de katholieke leer kennen we heel wat heiligen. Zij dienen ons als voorbeeld, als inspiratiebron, maar ook als steun en toeverlaat. De hulp van een heilige wordt ingeroepen bij ziekte en onheil. Een aantal van hen is patroon van iets, of beschermer van een stad, streek, land, kerk, gilde, beroepsgroep of individu: de beschermheiligen.
In kerken staan vaak beelden van heiligen en hebben katholieken dikwijls thuis afbeeldingen van de heilige die hen aanspreekt. Een misverstand is dat katholieken heiligen aanbidden, dat is niet zo. Aanbidding komt slechts aan God toe. Wel roepen we heiligen aan om hun voorspraak te verkrijgen: we vragen of ze voor ons een goed woordje willen doen bij Onze Lieve Heer. Eigenlijk zijn heiligen daarmee -zoals mijn vader het mij uitgelegde toen ik nog kind was- een persoonlijke assistenten van God, die de boodschap onder Zijn aandacht brengen als Hij even druk bezet is. De traditie om heiligen aan te roepen is tegenwoordig misschien weggezakt, maar ze werden wel aangeroepen bij het afleggen van een examen of bij het veilig volbrengen van een reis. En wie heeft bijvoorbeeld nooit eens de heilige Antonius aangeroepen om de huissleutels terug te vinden?

Maria, heilige moeder

Maria is natuurlijk de heilige die het vaakst om voorspraak wordt gevraagd, want zij staat als moeder van Christus zo dicht bij God dat haar bemiddeling de meeste kans van slagen heeft. Zo zijn er zelfs speciale gebeds- of herdenkingsdagen gewijd aan Maria en kennen we verschillende bedevaartsoorden die aan haar zijn geweijd. Vooral in de meimaand heeft Maria onze bijzondere aandacht. De Mariadevotie is normaal gesproken dan ook zeer uitgebreid.

Maar wie was de heilige Corona?

Een tot voor kort relatief onbekende heilige van de katholieke kerk was de heilige Corona. Van deze Corona, ook wel Stephana genoemd, is niet veel bekend en de verhalen lopen enigszins uiteen. De naam Corona betekent in het Latijn ‘de gekroonde’, wat verwijst naar haar martelaarschap – gekroond in de hemel. Het Griekse woord stefanos betekent ‘krans’, terwijl corona een gelatiniseerde versie van het Griekse woord korone betreft, dat bij de Romeinen de hoofdbetekenis ‘krans’ heeft gekregen. In de christelijke iconografie verwijst het naar de “kroon van het eeuwig leven” die ze als martelares, gestorven voor het geloof, zou mogen dragen.

Behalve de onduidelijkheid over haar naam wordt gesteld dat ze in 161 of 287 in Egypte of in Syrië of in Antiochië geboren, maar wat wel vaststaat is dat ze op 16-jarige leeftijd het martelaarschap heeft ondergaan. Niet duidelijk is of ze de dochter was van, of gehuwd was met, Victor Bûqtûr (ook wel Victor van Siena), een Romeinse soldaat die trouw bleef aan zijn geloof in Christus en daarom onthoofd werd. Hij is bekend geworden als de heilige Victor van Damascus. Corona zag hem in een visioen gekroond in de hemel voor zich en bleef hem daarom trouw steunen in zijn geloof. Corona, nog maar een jong meisje, stond hem bij tijdens zijn marteling. Zij troostte hem, bad voor hem en moedigde hem aan vol te houden. Toen ze beleed dat ze ook christen was, bleef ook haar het martelaarschap niet bespaard. Volgens de overlevering werd ze aan twee met touwen neergebogen palmbomen vastgemaakt. De touwen tussen de palmbomen werden vervolgens losgekapt, waardoor ze door de kracht van de terugverende bomen uit elkaar werd gescheurd.

De verering van de heilige Corona

Gezien haar wrede dood is het misschien goed voor te stellen dat haar relikwieën wijd verspreid zijn. Keizer Otto III bracht na zijn keizerskroning in 996 relikwieën van de heilige Corona naar Aken, waar ze in de kathedraal worden bewaard. In de 14e eeuw bracht keizer Karel IV relikwieën naar Praag. St. Corona wordt vooral vereerd in Oostenrijk, Beieren en Bohemen. In deze gebieden zijn verschillende bedevaartsoorden rond haar cultus te vinden. Zo werd in St. Corona am Wechsel een beeld van de heilige in een holle lindeboom gevonden, waarna een kapel werd opgericht en de plek een bedevaartsplaats werd. Ook in St. Corona am Schöpfl, waar een heilige bron is met geneeskrachtig water, St. Corona bij Staudach en de Handlab zijn bedevaartskerken te vinden, alsmede in het Zuid-Tiroler stadje Feltre. Ook Bremen was in de middeleeuwen een Sankt-Koronabedevaartplaats; de onlangs opgedoken bedevaartsinsignes getuigen er nog van. In 1420 schreef er een prelaat dat zich daar het lichaam van Sankt Korona bevond. Het plaatsje Sankt-Korona, vlakbij Passau is een naar haar genoemd bedevaartsoord. Sinds de 6e eeuw wordt ze ook vereerd in Noord- en Midden-Italië, in de Italiaanse plaatsen Osimo en Otricoli, omdat ook daar haar relieken worden vereerd.

De heilige Corona wordt vooral vereerd vanwege haar standvastigheid in het geloof. Ze wordt daarnaast ook wel gezien als de beschermheilige van zakenmensen, en geassocieerd met bijgeloof met andere geldzaken, zoals gokken en schatzoeken. Dit vanwege haar naam, die ‘kroon’ betekent, omdat munten voorheen vaak de kroon van de heerser die ze uitgaf bevatten. De Oostenrijkse munteenheid werd tot 1924 ook Corona genoemd. Ze wordt ook genoemd als beschermheilige van slagers en houthakkers, vanwege de wijze waarop ze werd gedood. Corona wordt doorgaans afgebeeld als jonge vrouw met op het hoofd een kroon (haar naam), een martelaarspalm in de hand en een witte lelie (maagdelijkheid). De katholieke kerk viert haar feestdag, samen met die van Sint-Victor, op 14 mei.

…en wat heeft de heilige Corona met het coronavirus te maken?

Zowel helemaal niets of eigenlijk alles. In maart 2020 stelde het rooms-katholieke bisdom Raleigh voor om haar in te roepen ter ondersteuning van de wereldeconomie tijdens de coronaviruspandemie. Deze grotendeels vergeten heilige werd daarna opnieuw bekend doordat Reuters en in navolging The New York Times over haar bestaan berichtten in relatie met de coronapandemie. In Nederland wordt zij vereerd in de Gerardus Majellakerk in Utrecht. Dit op de eerste plaats uiteraard vanwege de naam ‘Corona’. In een tijd dat de medische wetenschap machteloos stond ten opzichte van bepaalde ziekten en kwalen, zochten gelovigen al langer hun toevlucht tot een beschermheilige. En is dat in deze tijd van het coronavirus waar de wetenschap nog geen antwoord op gevonden heeft eigenlijk niet net zo?

Daarnaast speelt haar “standvastigheid in het geloof” een belangrijke rol, want juist in tijden van tegenslag wordt ons geloof getart. Daarnaast wordt ze in verband gebracht met epidemieën – ook al is dat een plaatselijke traditie: In St. Corona am Wechsel werd deze heilge al in de 16e eeuw bij vee-epidemieën aangeroepen. Het feit dat het Coronavirus door dieren bij de mens terechtgekomen is, is daarmee ook een element dat deze lokale Oostenrijkse traditie met onze coronavirus-tijd verbindt.
Bovendien is het niet ongebruikelijk dat ‘patroonheiligen’ zich soms bedienen van nieuwe patronen, meebewegend met de stromen van het leven. Bij elke intentie of nood vond en vindt menwel een toepasselijke patroonheilige. Sommigen zijn door en voor de kerk als zodanig erkend. Anderen genieten plaatselijke of zelfs persoonlijke verering. Zo kennen we ook bewchermheiligen in het heden: Sint Clara werd patroon van de televisie, omdat zij vanaf haar ziekbed in een visioen de kerstnachtmis bijwoonde die op enkele kilometers van haar plaats vond. Onlangs werd Sint Isidorus van Sevilla uitgeroepen tot patroon van het internet. Hij was de eerste die in de vroege middeleeuwen een Encyclopedie aanlegde, waarin nagenoeg alle toenmalige kennis bijeen was gebracht. En engelen zijn natuurlijk patronen van de ruimtevaart.

Kortom: de heilige Corona wordt ingeroepen als hulp bij financiële aangelegenheden en geldzaken; als troosteres bij geloofstwijfels en in doodsnood, alsmede als raadgeefster bij ingewikkelde levensproblemen. En dat heeft op alle punten wel raakvlakken met de huidige tijd; dan lijkt er niets op tegen om haar ‘expertise’ in te roepen bij het coronavirus, integendeel..

Paus steunt interreligieuze gebedsdag tegen corona-pandemie

Ook paus Franciscus geeft bijval aan de gedachte om de hulp van Sint Corona in te roepen tijdens de corona-pandemie. Per 3 mei j.l. is via een nieuwsbericht in het ND bekend geworden dat de paus de oproep voor interreligieus gebed en vasten op 14 mei ondersteund. Deze oproep kwam van het ‘Hoger comité voor menselijke broederschap’, dat afgelopen september op initiatief van de Verenigde Arabische Emiraten in Rome is opgericht.

Het comité onderstreept het belang van gezondheidszorg en wetenschappelijk onderzoek, maar gelovigen ‘moeten niet vergeten om hulp bij God, de Schepper van het heelal, te zoeken, wanneer we zo’n hevige crisis in de ogen kijken’. Daarbij worden ‘alle volkeren ter wereld’ opgeroepen tot vasten, gebed en goede daden, ‘al naar gelang hun geloofsovertuiging’, opdat ‘onze wereld een betere plaats voor de mensheid en broederschap kan zijn dan voorheen’. 

En vanuit de overtuiging dat de kracht van gebed ons kan sterken en zo kan bijdragen aan onze ‘groepsimmuniteit’, vormt voorgaande ook voor ons aanleiding om hierbij aan te willen sluiten en op te roepen tot gebed op 14 mei.