• door: Els Rentenaar

Waar komt Halloween vandaan?

Je ziet het de laatste jaren steeds meer: verwijzingen naar Halloween. Halloween is een feestdag die van oorsprong in Engelstalige landen gevierd werd en inmiddels is het ook hier steeds populairder. Op 31 oktober, de avond van Holloween, verkleden kinderen zich, en bellen als het donker wordt aan bij huizen die versierd zijn met pompoenen en lichtjes. Dan roepen ze ‘trick or treat’, waarbij ze een plagerijtje (trick) of iets lekkers (treat: snoep) krijgen. Voor de echte durfals zijn er Halloweenfeesten, waarbij iedereen ‘eng’ verkleed is.

De naam “Halloween” is afgeleid van Hallow-e’en, oftewel ‘All Hallows Eve’ (Allerheiligenavond), de avond voor Allerheiligen op 1 november. In de Keltische kalender begon het jaar op 1 november, dus 31 oktober was het Oudejaarsavond. De oogst was binnen, en dus was er even tijd voor een vrije dag en groot feest: het Keltische Nieuwjaar of ‘Samhain’ (Iers voor de maand november).

En wat heeft Halloween met Allerzielen te maken?

In Groot-Brittannië werd Halloween vooral door de Kelten gevierd. Die geloofden dat op die dag de geesten van alle gestorvenen van het afgelopen jaar terugkwamen, om te proberen een levend lichaam in bezit te nemen voor het komende jaar. Om de boze geesten af te weren, droegen ze maskers. In de 9e eeuw vermengde het christendom zich met dit feest. Op Allerzielen (2 november) gingen in lompen gehulde christenen de dorpen rond en bedelden om zielencake (brood met krenten). Voor elk brood beloofden ze een gebed te zeggen voor de dode verwanten van de schenker, om zo hun bevrijding uit de tijdelijke straf van het vagevuur en hun opname in de hemel te versnellen. De trick-or-treat-tocht vindt daarin zijn oorsprong. In de Verenigde Staten maakte het feest opgang in de 19e eeuw, onder invloed van Ierse en Schotse immigranten.

…of is het dan misschien ’Día de Muertos’?

In Mexico kent men ‘Día de Muertos’; Dag van de Doden, die tegelijk met onze Allerzielen wordt gevierd. Men gelooft dat op die dag de zielen van overleden kinderen naar de aarde terugkeren. Op of rond die Dag van de Doden worden de graven van dierbaren schoongemaakt en versierd; soms bouwen families daar zelfs hele altaren omheen. Er wordt eten geofferd om de geesten gunstig te stemmen. Deze feestdag vindt zijn oorsprong in Azteekse gebruiken, waarbij voorouderverering een belangrijke plaats innam. Na de komst van de Spanjaarden werd het feest geassimileerd door het christendom. En daarbij worden de overledenen herdacht die in het voorbije jaar zijn overleden. Er wordt gebeden voor hun zielenheil. Zo worden nog steeds op 2 november –Allerzielen dus- de gestorvenen herdacht. Het is dus een mengelmoesje waar ergens in de geschiedenis een christelijk sausje overgegoten is en verweven in de eigen geloofstraditie.

de dood… in het ritme van het leven…

Het vindt zijn oorsprong in oude culturen, waarbij de kalender van de natuur bepalend was. En ergens denk ik dat dáárin in ieder geval de overeenkomst is blijven bestaan: er is sprake van een afscheid, een einde, in de hoop en het vertrouwen op een nieuw begin. Het leven trekt weg en de natuur trekt zich in zichzelf terug, om zich later weer in volle glorie te kunnen tonen. Het leven stopt niet bij het punt tot waar wij kijken kunnen. Maar op die dag zelf, is de lucht ijl, koud, verstild. Alsof alles de adem inhoudt en wacht op wat komen zal. En ergens in die leegte van de kale donkere landschappen kunnen ook wij voelen hoezeer onze dierbaren ons nog nabij schijnen, ook al zijn ze niet meer ‘hier’. Om ons te realiseren dat de overledenen niet daar zijn waar we ze achterlieten, maar overal om ons heen. Zo lang we nog aan ze denken, worden ze niet vergeten – want zo werkt het toch?

Aller-zieligst?

Trouwens: als kind dacht ik dat het woord ‘Allerzielen’ sloeg op ‘de aller-zieligsten’, want dat waren de overledenen in mijn ogen. Doodgaan is erg ‘zielig’ en dus was het niet vreemd dat er een dag in het jaar aandacht naar de overledenen uitgaat. Tegenwoordig weet ik dat de doden zich niet alleen op die ene dag in het jaar laten gedenken, maar regelmatig langskomen: op kalenders, op verjaardagen, in liedjes en in de gedachten die we aan ze wijden. Liefst zouden we hen die we liefhadden voor altijd bij ons houden, maar er rest ons niets anders dan ze levend te houden onder ons. En hoewel niemand precies weet waar de zielen blijven wanneer mensen zijn gestorven is het in ieder geval duidelijk wie we zeker treffen op de begraafplaatsen: de nabestaanden. Als voort-bestaanden dus.

Allerzielen: een dag om levend te houden

Allerzielen: dag om de overledenen levend te houden. In onze gedachten, onze verhalen en vooral in ons hart. En toch, als gelovige, ben ik er vast van overtuigd dat al wat hen van ons scheidt de factor ‘tijd’ is. De dunne scheidslijn tussen het tijdelijke en tijdloze. Maar misschien mag het bloemetje en de aandacht met Allerzielen uitgaan naar de achterblijvers die iemand hebben verloren. Want zeg eerlijk: die zijn dikwijls toch het aller-zieligst. En dan, dan wordt het misschien toch een beetje een dag om te vieren…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *