• door Els Rentenaar

Valentijnsdag: 14 februari, dag van de liefde. Een dag vol romantiek, omlijst met bloemen, hartjes, kaarten, romantische diners en andere cadeaus. Hoewel Sint Valentijn, waar deze dag naar vernoemd is, zich mag rekenen tot een van de bekendste heiligen, heeft hij die status niet ontleend aan hetgeen waardoor hij tegenwoordig bekend is. Wie was hij? 

Valentijn: waarheid of legende?

Er bestaan verschillende verhalen over Valentijn. Welke daarvan juist is, is niet duidelijk. Zo wordt zelfs verondersteld dat de legendes om twee afzonderlijke personen zijn ontstaan. In 1969 verwijderde de rooms-katholieke kerk St. Valentijn van de Romeinse kalender, omdat er zo weinig over hem bekend is. Wie hij ook was, Valentijn bestond echt, want archeologen hebben een Romeinse catacombe en een oude kerk gewijd aan St. Valentijn opgegraven. In 496 AD markeerde paus Gelasius 14 februari als een viering ter ere van zijn martelaarschap. De kerk erkent hem dan ook nog steeds als een heilige en vermeldt hem op 14 februari in het Boek der Martelaren, want wat in ieder geval vaststaat, is dat hij werd gemarteld vanwege zijn geloof en vervolgens is begraven op de Via Flaminia in Rome. Volgens de overlevering zou Paus Julius I (overl. 12 april 352) een kerk hebben gebouwd, die lange tijd naam gaf aan de poort die nu de Porta del Popolo heet, voorheen Porta Valetini. 

Wat ook vaststaat is dat hij in 226 werd geboren in een stadje genaamd Terni in Italië en dat hij priester of bisschop was. Valentijn leefde tijdens het bewind van keizer Claudius II. Rome was toen een beerput van immoreel gedrag; uitspattingen als pedofilie en seksuele promiscuïteit was wijdverbreid. En een van de grote getuigenissen van de vroege christelijke kerk is, dat ze opkwam voor de waarde van een door God gezegend huwelijk, waarin seksualiteit werd gekanaliseerd in door God gegeven grenzen, om zo een toonbeeld te worden van hoe duurzame liefde eruit zou kunnen zien. 

Welke verhalen bestaan er rond St. Valentijn?

Volgens een variant, wat wordt verondersteld de eerste versie te zijn van St. Valentijn -uit de Neurenbergse kroniek- was St. Valentijn een Romeinse priester die gemarteld werd tijdens het bewind van Claudius II. Volgens het verhaal werd St. Valentijn gevangen gezet omdat hij christelijke echtparen trouwde en christenen hielp die in Rome werden vervolgd. Beide handelingen werden beschouwd als ernstige misdaden. Er groeide eerst nog een verstandhouding tussen de heilige en de keizer, totdat Valentijn probeerde Claudius tot het christendom te bekeren. Claudius werd woedend en beval Valentijn zijn geloof af te zweren of hij zou worden onthoofd. St. Valentijn weigerde afstand te doen van zijn geloof en werd op 14 februari 269 geëxecuteerd. 

Een ander verhaal over Sint-Valentijn is dat hij op een gegeven moment, als bisschop van Terni, werd gearresteerd en naar Rome gebracht. Terwijl hij gevangengehouden werd, presenteerde hij het evangelie aan zijn gevangenbewaarder, rechter Asterius. Tijdens het bespreken van religie met de rechter zwoer Valentijn op het bestaan van Jezus. De rechter stelde Valentijns geloof onmiddellijk op de proef: St. Valentijn kreeg de opdracht om van de blinde dochter van de rechter het gezichtsvermogen te herstellen. Als het hem lukte, beloofde de rechter alles voor Valentijn te doen. Valentijn legde zijn handen op haar ogen en genas het zicht van het kind. Rechter Asterius was vernederd, maar gehoorzaamde de verzoeken van Valentine. Asterius brak alle afgodsbeelden in en rond zijn huis af, vastte drie dagen en werd gedoopt, samen met zijn gezin. De nu getrouwe rechter verleende vervolgens gratie aan al zijn christelijke gevangenen. St. Valentijn werd later opnieuw gearresteerd omdat hij bleef proberen mensen tot het christendom te bekeren. Hij werd naar het Rome onder keizer Claudius II gestuurd, die hem ter dood veroordeelde. Op de dag van zijn executie liet hij het meisje een briefje achter met de tekst: “Je Valentijn”. Dat is een stuk minder romantisch dan de kaarten die tegenwoordig op deze dag verstuurd worden, en ook het begrip ‘blind date’ zal niet van dit voorval afkomstig zijn… 

Andere overleveringen van St. Valentijns leven vertellen dat hij stiekem echtparen trouwde, zodat mannen geen oorlog hoefden te voeren. Er was een invasie van de Goten in Rome en ze hadden veel mankracht nodig om oorlog te voeren. De regel was dat als je eenmaal getrouwd was, je de vrijheid kreeg om geen oorlog te voeren. De gedachte was dat Valentijn daarom niet alleen de mensen tot het christendom bekeerde, maar hen in het geheim trouwde zodat de mannen inderdaad thuis konden blijven. Tijdens zijn bewind vaardigde Claudius II een bevelschrift uit dat het huwelijk illegaal maakte.  

Tot slot was Valentijn volgens weer een andere legende een monnik, die geliefden in de kloostertuin geluksbloemen schonk die hij had gekweekt. Vanuit die oorsprong werd zijn sterfdag daarom herdacht met een bloemenhulde. Daarbij werden bloemen geschonken als dank aan mensen die zich belangeloos hadden ingezet voor anderen. Later is dat symbool uitgegroeid als blijk van affectie, al of niet anoniem. En nog weer later werd die symbolische bloem aangevuld met wenskaarten. Zo werd dat huldebetoon uiting van liefde.  

Het romantische karakter van Valentijnsdag is volgens weer andere bronnen een afgeleide van het heidense Romeinse vruchtbaarheidsfeest ‘Lupercalia’, dat tussen 13 en 15 februari werd gevierd, mogelijk met de bedoeling om dat oorspronkelijke feest te overtroeven. 

De datum 14 februari blijft veelzeggend

Hoe dan ook, alle legendes lijken het erover eens te zijn dat de sterfdag van St.Valentijn op 14 februari 269 was. Het blijft daarmee een dag die met deze heilige verbonden is. De kerk bleef hem vanwege zijn martelaarschap en de verspreiding van het evangelie eren, en vanwege zijn toewijding werd hij een voorbeeld hoe een ‘christelijk huwelijk’ in onze wereld zou kunnen zijn, als boodschap van liefde en eenwording in een gebroken wereld.  

Nog altijd is het de´Dag van de Liefde´

Liefde: wie het niet heeft, verlangt ernaar; wie het heeft wil het graag delen. En het kent vele vormen: de ene keer heet het vriendelijkheid, de andere keer compassie, of ja: passie. Maar de bron is steeds hetzelfde. En de liefde, die zuivere liefde, die woont in ons, in ieder mens. We hoeven er dan ook nooit ver naar te zoeken.  

Hoewel Valentijnsdag vandaag de dag meer wegheeft van een commerciële circus, blijft het vooral een dag om een blijk van liefde of waardering naar een ander te tonen. Valentijnsdag vertegenwoordigt daarom meer dan bloemen, kaarten en snoep; het gaat over wat er in ons hart en het hart van Christus leeft.  

Als we die harten op Valentijnsdag zien, kunnen we ons herinneren dat dat hart ook een aantal connecties heeft met het hart van Jezus en met Gods liefde voor ons. Binnenkort is het weer vastentijd, en gaan we op weg naar Pasen: feest waarin we vieren hoe Jezus uit liefde zichzelf gaf voor ons. We kunnen daarom in het feest van St.Valentijn herkennen dat de bron van alle liefde en de bron van alle zelfopoffering en liefde voor elkaar, is geworteld in Gods liefde en hoe de getuigenissen over Sint Valentijn feitelijk voor die liefde pleiten. 

Het is daarmee als het ware een gelijkenis van de liefde van Christus jegens zijn kerk. Het is uiteindelijk een dag dat we de toewijding van Christus vieren die zijn leven voor ons gaf. Maar het is vooral een dag waarop we de kracht van ware liefde om onze wereld te kunnen veranderen vieren.